Η σκλήρυνση κατά πλάκας προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα με τρόπο απρόβλεπτο προκαλώντας βλάβες σε διάφορα σημεία. Έτσι τα συμπτώματα των ασθενών δεν είναι εφικτό να ομαδοποιηθούν εύκολα καθώς επίσης δεν υπάρχουν και χαρακτηριστικά συμπτώματα που να υποδηλώνουν την πάθηση. Άνθρωποι που βιώνουν συμπτώματα σαν αυτά που αναφέρουμε πιο πάνω είναι σημαντικό να εκτιμηθούν από ειδικό ιατρό ο οποίος είναι και ο μόνος κατάλληλος να υποδείξει την πιθανότητα της σκλήρυνσης κατά πλάκας καθώς και να υποδείξει τη διενέργεια του κατάλληλου κλινικοεργαστηριακού ελέγχου που απαιτείται σε κάθε περίπτωση.

Από τα πιο κοινά συμπτώματα με τα οποία εμφανίζεται η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι διαταραχές της όρασης, όπως θόλωση ή διπλωπία (ο ασθενής βλέπει τα αντικείμενα διπλά).

Αντίστοιχα συχνά συμπτώματα είναι προβλήματα στην ισορροπία και το συντονισμό των κινήσεων καθώς και δυσκολία στη βάδιση. Αυτές οι διαταραχές μπορεί να περιλαμβάνουν μυϊκή αδυναμία που μπορεί να επηρεάσει τόσο τα πόδια και το περπάτημα όσο και τη δύναμη που έχει ο άρρωστος στα χέρια καθώς και σπαστικότητα διαταραχή, δηλαδή, του μυϊκού τόνου που κάνει τους μυς σκληρούς και δύσκαμπτους, γεγονός που επηρεάζει την κινητικότητα και την ικανότητα βάδισης.

Ένα από τα πιο κοινά συμπτώματα είναι και διαταραχές στον τρόπο που αντιλαμβάνεται ο ασθενής τα διάφορα ερεθίσματα. Έτσι πολύ συχνά αναφέρει ότι περπατάει σε βαμβάκι, έχει μουδιάσματα σε χέρια και πόδια, αισθάνεται ότι τρυπούν το δέρμα του καρφίτσες ή έχει καψίματα και πόνους.

Πολλοί ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας αναφέρουν αίσθημα κόπωσης το οποίο δεν είναι συμβατό με την καθημερινή τους δραστηριότητα και το οποίο περιορίζει κατά πολύ τη λειτουργικότητα τους καθώς και τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Παρότι δεν είναι από τα πιο συχνά αρχικά συμπτώματα εμφανίζεται συχνά κατά την πορεία της νόσου και είναι από τα πιο σημαντικά συμπτώματα.

Οι διαταραχές της ούρησης και της αφόδευσης δεν είναι επίσης σπάνιες σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας. Μπορεί να συνίστανται σε αίσθημα του ασθενούς ότι θέλει επιτακτικά να ουρήσει, ή ακόμα και επεισόδια απώλειας ούρων ή ούρηση σε κοινωνικά απρόσφορες στιγμές. Τα προβλήματα με την αφόδευση μπορεί να περιλαμβάνουν δυσκοιλιότητα και σπανιότερα απώλεια του ελέγχου των σφιγκτήρων.

Αντίστοιχα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν και στη σεξουαλική λειτουργία με ανικανότητα, στυτική δυσλειτουργία και απώλεια της αίσθησης της περιοχής των γεννητικών οργάνων.

Πολύ συχνά στην πορεία της νόσου οι ασθενείς εμφανίζουν προβλήματα και σε ανώτερες νοητικές λειτουργίες όπως διαταραχές της μνήμης, της συγκέντρωσης της κριτικής ικανότητας αλλά και συναισθηματικές διαταραχές όπως αλλαγές στην προσωπικότητα και τη διάθεση.

Πολύ σημαντικό είναι να τονίσουμε ότι οι ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας πολύ συχνά παρουσιάζουν ευαισθησία στην ζέστη και στον πυρετό που μεταφράζεται σε επιδείνωση των συμπτωμάτων τους. Η επιδείνωση αυτή συνήθως είναι παροδική και τα συμπτώματα επανέρχονται όταν η θερμοκρασία επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα.

Διαφορετικές μορφές της σκλήρυνσης κατά πλάκας

Διαλείπουσα μορφή (μορφή με εξάρσεις υφέσεις)

Σε αυτή τη μορφή της σκλήρυνσης κατά πλάκας παρατηρούνται σποραδικές «ώσεις» (υποτροπές ή εξάρσεις των συμπτωμάτων), κατά τη διάρκεια των οποίων εμφανίζονται νέα συμπτώματα ή παλαιότερα συμπτώματα επιβαρύνονται. Οι ώσεις μπορούν να διαρκέσουν για διάφορα χρονικά διαστήματα και μετά από την πάροδό τους συνήθως υπάρχει μερική ή ολική ανάρρωση του ασθενούς και η νόσος μπαίνει σε ύφεση. Η σκλήρυνση κατά πλάκας μπορεί να έχει μία ήπια, υποκλινική πορεία (χωρίς δηλαδή να προκαλεί σοβαρά συμπτώματα) για μήνες ή και χρόνια ανάμεσα στις ώσεις. Πάντως η εξέλιξη της νόσου είναι συνεχής και η καταστροφή συνεχίζεται ακόμα και τις περιόδους που δεν προκαλεί κλινικά συμπτώματα. Οι έρευνες δείχνουν ότι στο επίπεδο των νευρικών κυττάρων η καταστροφή είναι συνεχής, απλά προχωράει με άλλοτε άλλη ταχύτητα. Στις περισσότερες περιπτώσεις με αυτή τη μορφή ξεκινά η νόσος. Σε πολλούς ασθενείς μετά από ένα αριθμό ετών εξελίσσεται στη δευτεροπαθή προιούσα μορφή.

Δευτεροπαθής προιούσα μορφή

Στη δευτεροπαθή προιούσα μορφή της νόσου, οι ασθενείς που παλαιότερα είχαν ξεκάθαρες ώσεις, δηλαδή περιόδους έξαρσης και ύφεσης των συμπτωμάτων τους, τώρα παρουσιάζουν μία σταδιακή επιδείνωση. Η ανάρρωση μεταξύ των ώσεων γίνεται ολοένα και περισσότερο ατελής, σταδιακά τα νευρολογικά προβλήματα αθροίζονται και η αναπηρία αυξάνεται.

Πρωτοπαθής προιούσα μορφή

Αυτή η μορφή της σκλήρυνσης κατά πλάκας χαρακτηρίζεται από βραδεία σταθερή εξέλιξη από την αρχή της. Οι ασθενείς παρουσιάζουν συμπτώματα όπως δυσκολίες στο βάδισμα και μυική αδυναμία χωρίς όμως να παρουσιάζουν καθόλου τις διακριτές ώσεις - τις χαρακτηριστικές δηλαδή επιδεινώσεις και υφέσεις που παρουσιάζονται στις άλλες μορφές της νόσου.

Προοδευτική υποτροπιάζουσα

Σε αυτή τη μορφή της νόσου, παρατηρούνται περίοδοι με εξάρσεις των συμπτωμάτων, είτε νωρίς μετά την έναρξη της νόσου, είτε και μετά από πολλά χρόνια αργότερα, εδώ όμως τα συμπτώματα του ασθενούς και οι διαταραχές της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήματος δεν αποκαθίστανται. Παρά την ύπαρξη ώσεων, δεν υπάρχει περίοδος υφέσεων με αποτέλεσμα ταχύτερη εξέλιξη της αναπηρίας στο πέρασμα του χρόνου.

Τρόποι αντιμετώπισης των πιο κοινών ενοχλημάτων των ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας.

Κόπωση

Η αντιμετώπιση της κόπωση απαιτεί σε πρώτη φάση να γνωρίζετε καλά τον εαυτό σας και τις δυνάμεις του και να μην προσπαθήσετε να τον υπερβείτε ή τον πιέσετε να καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια από όση μπορεί.

Κάνετε όλες τις κατάλληλες αλλαγές στο σπίτι και στο καθημερινό σας πρόγραμμα ώστε να αποφύγετε περιττή κατανάλωση ενέργειας. Για παράδειγμα μπορείτε να έχετε μία ψηλή καρέκλα στην κουζίνα ώστε να κάθεστε όταν μαγειρεύετε ή κάνετε τις πιο δύσκολες δουλειές της ημέρας το πρωί που είστε πιο ξεκούραστος.

Συνεργαστείτε με τον ιατρό σας για φάρμακα που έχει αποδειχτεί ότι βοηθούν στην ανιμετώπιση της κόπωσης καθώς και εργοθεραπευτή ο οποίος μπορεί να σας δώσει χρήσιμες συμβουλές για βοηθητικές συσκευές ή τρόπους να καταναλώνετε λιγότερη ενέργεια.

Ακράτεια ούρων και προβλήματα με τον έλεγχο της κύστης

Η απώλεια του ελέγχου της ούρησης είναι κοινό πρόβλημα για τους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας. Είναι σημαντικό να διερευνήσετε πλήρως τα συμπτώματα αυτά με τη βοήθεια του ιατρού σας ώστε να αποκλειστούν άλλα αίτια που μπορούν να τα προκαλέσουν όπως για παράδειγμα προβλήματα με τον προστάτη. Είναι σημαντικό να πίνετε πολλά υγρά μιας και η ακράτεια ούρων δεν πρέπει να αντιμετωπίζετε με στέρηση των απαραίτητων υγρών. Κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του κινδύνου λοιμώξεων. Μπορείτε βέβαια να αποφύγετε την κατανάλωση υγρών πριν τη νυχτερινή κατάκλιση και να πίνετε νερό σε τακτά χρονικά διαστήματα στη διάρκεια της ημέρας. Περιορίστε την πρόσληψη καφεΐνης και αλκοόλ μιας και μπορούν να αυξήσουν τη συχνότητα της ούρησης. Αν τα προβλήματα είναι αρκετά σοβαρά διερευνήστε σε συνεργασία με τον ιατρό που σας παρακολουθεί, την πιθανότητα λήψης φαρμακευτικής αγωγής η οποία μπορεί να βοηθήσει παρόμοια προβλήματα με αποτελεσματικό τρόπο.

Πόνοι και μυικά προβλήματα

Ο πόνος είναι συνήθως αποτέλεσμα τόσο της προσβολής των νεύρων από τη σκλήρυνση κατά πλάκας όσο και μυοσκελετικών προβλημάτων που προκαλούνται από την παθολογική στάση του σώματος και τη σπαστικότητα που συνοδεύει πολλές φορές τη νόσο. Οι αδύναμοι μύες συνήθως προκαλούν πόνο στην πλάτη αλλά πρακτικά οι ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας βιώνουν πόνους παντού. Και πάλι σε συνεργασία με τον ιατρό ή το φυσιοθεραπευτή σας μπορούν να βρεθούν λύσεις για τον έλεγχο του πόνου που προκαλείται από τις αιτίες που περιγράψαμε. Η σπαστικότητα ή ο τρόμος αντιμετωπίζεται με ειδικά φάρμακα που χορηγούνται συνήθως από το στόμα. Ένα τέτοιο φάρμακο είναι η μπακλοφένη. Σε σοβαρές περιπτώσεις η μπακλοφένη μπορεί να χορηγηθεί με ειδική αντλία που διασφαλίζει ότι τη λαμβάνετε συνεχώς σε δόση ικανή να σας ανακουφίσει από τα συμπτώματα σας. Πολύ σημαντική εδώ είναι η συνεισφορά της κατάλληλης φυσιοθεραπείας που περιλαμβάνουν ασκήσεις χαλάρωσης, μασάζ πάντα όμως στα πλαίσια ενός εξατομικευμένου προγράμματος που θα λαμβάνει υπόψιν τις ανάγκες σας και τα προβλήματα σας.